Już przed 140 milionami lat w przestrzeni powietrznej wokół naszej planety istniało życie. Fruwały owady, które wcale nie zdziwiłyby nas, gdybyśmy je dziś spotkali: ważki, ćmy, szarańcze i chrząszcze. Żeglowały także w powietrzu latające gady, groteskowe stworzenia, które pod względem rozpiętości skrzydeł można by porównać do dzisiejszych samolotów. Mimo to zwrotnym wydarzeniem w historii życia na Ziemi był moment, gdy w powietrze wzniósł się dziwny stwór: praptak Archeopteryx. Nie miał on, jak latające dinozaury i nietoperze po nim, skórzastych skrzydeł, lecz coś do tej pory nie spotykanego - pokrycie ciała z piór. Jak to się stało, że uzyskał pióra, pozostaje jak dotąd zagadką. Wiemy wprawdzie, że pióra rozwinęły się ze zrogowaciałych łusek gadów, ale nie wiemy, z jakiej przyczyny w ciągu wielu milionów lat ewolucji przekształciły się w pióra. Zoologowie przypuszczają, że wcześniej żyły już jakieś stworzenia, które miały pióra, jeszcze nie wykorzystywane do latania. Z pokolenia na pokolenie, w toku ewolucji, pióra stawały się coraz bardziej przydatne w locie. Jak zawsze, gdy nagle pojawiała się w ewolucji nowość, wywoływała ona natychmiast gwałtowne, dalsze zmiany. Kilka milionów lat po nieporadnie latającym praptaku jego następcy rozwinęli się pod każdym względem i stali się prawdziwymi panami przestrzeni powietrznej, ale także niezdolnymi do lotu ptakami nurkującymi.
Dzisiaj na Ziemi żyje około 8600 gatunków ptaków. Są wśród nich dobrzy lotnicy, którzy dysponują niebywale sprawnym aparatem lotnym. Przy tym w ich ciele nie pojawiły się żadne inne narządy, niż te, w które byli wyposażeni ich przodkowie, usprawniony został za to każdy szczegół związany z lotem. Tak np. ciężkie zęby zostały zastąpione ostrymi, ale lekkimi rogowymi płytkami.
Żaden obszar na Ziemi, leżący na tej samej szerokości geograficznej, nie ma tak dogodnego klimatu jak Europa - dzięki Prądowi Zatokowemu (Golfsztrom). Następną cechą tej części globu jest jej różnorodność klimatyczna. Stosunkowo niewielka Europa leży aż w trzech strefach klimatycznych. Na południe od Alp sięga strefy subtropikalnej z suchymi, ciepłymi latami i łagodnymi, obfitującymi w deszcze zimami. Zimowanie w tym klimacie umożliwia licznym gatunkom ptaków osiedlenie się w środkowej i północnej Europie w czasie ciepłych pór roku. Bez tej grupy ptaków wędrownych świat ptaków na północ od Alp byłby nieporównanie uboższy. Klimat Europy Środkowej od Alp do Skandynawii nazywamy umiarkowanym, mimo że odznacza się dużymi wahaniami związanymi z porami roku i bardzo zmiennymi warunkami pogodowymi. W szerokościach geograficznych Europy tworzy się cała mozaika różnych środowisk, uwarunkowana różnym położeniem nad poziomem morza (co wpływa na temperaturę powietrza) i odległością od morza (co wpływa na wilgotność powietrza). Dlatego w Europie mamy bardzo zróżnicowany i bogaty w gatunki świat ptaków. Na cieplejszym południu niedostatek wody zuboża szatę roślinną i tym samym świat zwierząt. Arktyczny klimat dalekiej północy zostaje mocno osłabiony wpływem Atlantyku, dzięki czemu europejskie wybrzeża Oceanu Arktycznego nie są oblodzone przez cały rok. Ptaki występujące tam żyją głównie na morzu lub z morza. Znajdujemy tu wprawdzie mniej gatunków, lecz więcej osobników każdego gatunku niż w małych biotopach Europy Środkowej.
Skład gatunkowy awifauny zależy nie tylko bezpośrednio od klimatu, ale pośrednio od rodzaju szaty roślinnej. Inny jest wśród wiecznie zielonych drzew w basenie Morza Śródziemnego, inny w bardziej północnych, zielonych tylko latem lasach liściastych (ponoszących największe straty wskutek działalności człowieka), jeszcze inny w środkowoeuropejskich lasach mieszanych, inny w tajdze. Im bogatsza jest szata roślinna jakiegoś środowiska, tym bardziej różnorodny jest świat zwierząt, a zatem i ptaków.
Fauna danego obszaru jest wyrazem z jednej strony obecnych warunków życia, z drugiej strony także jego przeszłości. l tak, swoje ślady zostawiło wypiętrzenie Alp, epoka lodowa, zalewanie lądów przez morza i oddzielenie wysp, podobnie jak karczowanie lasów w średniowieczu, a w nowszych i dzisiejszych czasach eksplozja demograficzna.